Praca na Wyspach? Dowiedz się o czym pamiętać przed wyjazdem

Podobnie jak tysiące innych Polaków postanawiasz wyjechać do pracy w Wielkiej Brytanii. Jednak zanim spakujesz walizki i ruszysz na podbój Wysp, zapoznaj się z listą 15 najczęściej zadawanych pytań dotyczących pracy w Anglii, Szkocji czy Walii.

Uwaga: wpis jest artykułem wyłącznie informacyjnym. Wszystkie porady zbierano latami. Agencja GapPersonnel nie ponosi odpowiedzialności za treści zawarte w tym artykule.

Pytanie nr 1 – Czy nielegalna praca na Wyspach Brytyjskich przed rokiem 2004 może być przyczyną problemów w poszukiwaniu legalnego zatrudnienia?
Oczywiście, że nie. Nikt nie jest w stanie tego sprawdzić, a wszyscy obywatele Unii Europejskiej mają takie same prawa i nielegalna praca przed sformalizowaniem zasad nie może nikogo dyskryminować. Byłoby to niezgodne z prawem unijnym.

Pytanie nr 2 – Czy na terenie Wielkiej Brytanii wymagane jest zezwolenie na pracę?
Pracę na terenie całej Unii Europejskiej mogą wykonywać wszyscy jej obywatele w pełni legalnie i nie potrzebują z tego tytułu żadnych dodatkowych pozwoleń ani innych dokumentów. Wystarczy Ci jedynie dowód osobisty bądź paszport by podjąć pracę w Anglii.

Pytanie nr 3 – Kto może zamieszkać na Wyspach?
Zgodnie z prawem UE każda osoba zatrudniona na terenie Wielkiej Brytanii może przebywać w kraju, wystarczy posiadać zaświadczenie o pracy. Prawo do przebywania w Zjednoczonym Królestwie mają także osoby, które stać na samodzielne utrzymanie się, bez dodatkowych pomocy socjalnych.

Pytanie nr 4 – Czy Polacy mają prawo do pobytu stałego na terenie Anglii?
Tak, wystarczy wyrobić kartę rezydenta, nazywaną inaczej rezydenturą stałą (z ang. permanent residence permit). By ją otrzymać trzeba mieszkać w Wielkiej Brytanii co najmniej 5 lat i udowodnić, że w tym czasie pracowało się legalnie lub studiowało. W ciągu tego okresu nie można opuszczać Wysp na dłużej niż pół roku, chyba że powodem jestem ciąża, choroba lub podjęcie studiów.

Pytanie nr 5 – Czy podczas pobytu na Wyspach wymagana jest rejestracja w Worker Registration Scheme (Programie Rejestracji Pracowników)?
Nie ma już takiego obowiązku. 01 maja 2011 roku zakończył się dla nas okres przejściowy, który tym samym znosi konieczności rejestracji w tym programie.

Pytanie nr 6 – Czy podczas wjazdu na teren Wielkiej Brytanii następuje sprawdzenie dokumentów – dowodu osobistego lub paszportu?
Wielka Brytania nie należy do strefy Schengen, stąd przy jej granicach nadal są kontrole. Również podczas podróży samolotem na Wysypy trzeba być przygotowanym na odprawę graniczną. Dlatego zawsze trzeba mieć dowód osobisty lub paszport.

Pytanie nr 7 – Czy Wielka Brytania gwarantuje mi ubezpieczenie zdrowotne?
Tak, pod warunkiem że jesteś legalnie zatrudniony na terenie Zjednoczonego Królestwa. Status ten uprawnia do korzystania z opieki medycznej oraz innych świadczeń socjalnych. Jednak taką możliwość ma się tylko w okresie zatrudnienia. Jeśli przebywasz na Wyspach turystycznie, w celu poszukiwania pracy bądź na delegacji (np. do UK wysyła Cię pracodawca polski), to konieczne jest wyrobienie i posiadanie Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ), która uprawnia do korzystania z opieki medycznej na terenie całej Unii Europejskiej. Kartę można wyrobić w oddziale NFZ, jest darmowa. W innym razie będziesz musiał pokryć koszty leczenia z własnej kieszeni.

Pytanie nr 8 – Czy każdy Polak pracujący na Wyspach musi posiadać NINO (National Insurance Number), czyli numer ubezpieczenia społecznego?
Tak, legitymowanie się tym numerem jest obowiązkowe dla wszystkich podejmujących pracę na terenie Wysp. Zaraz po podpisaniu umowy z pracodawcą należy o NINO wystąpić. Posiadania tego numeru daje takie korzyści, jak świadczenia ubezpieczeniowe, składki emerytalne, niższe podatki oraz ulgi w urzędach państwowych. Pracodawca ani agencja pośrednictwa pracy nie ma obowiązku zgłoszenia pracownika do NINO, to Ty sam musisz złożyć odpowiedni wniosek o wydanie numeru ubezpieczenia społecznego.

Pytanie nr 9 – Czy rodzina osoby pracującej na terenie Zjednoczonego Królestwa może ściągnąć do siebie bliskich?
Każdy legalnie przebywający w Wielkiej Brytanii może sprowadzić do siebie rodzinę. Pod tym pojęciem rozumie się małżonków, dzieci, które pozostają na Twoim utrzymaniu, rodziców, dziadków oraz wnuków. Osoby, z którymi jesteś w związku partnerskim lub konkubinacie mogą do Ciebie dołączyć, o ile pochodzą z kraju członkowskiego Unii Europejskiej.

Pytanie nr 10 – Czym jest Construction Skills Certification Scheme?
Construction Skills Certification Scheme, czyli w skrócie Karta CSCS to potwierdzenie kwalifikacji z zakresu budownictwa. Taki dokument można otrzymać po zdobyciu tychże uprawnień oraz pozytywnym zdaniu specjalnie przygotowanego testu BHP. Nie jest ona oczywiście obowiązkowa, ale jeśli chcesz podjąć pracę w branży budowanej na terenie Wielkiej Brytanii, to warto ją mieć. Wiele instytucji gwarantuje pomoc w przygotowaniu się do testu, który można zdawać w języku polskim. Dzięki CSCS możesz zarabiać więcej, liczyć na awans zawodowy i lepsze warunki pracy.

Pytanie nr 11 – Czy w Wielkiej Brytanii obowiązuje system płatnych urlopów i czy w związku z tym jest określona liczba dni wolnych?
Tak jak w Polsce – jako pracownik legalnie podejmujący pracę na Wyspach – masz prawo do urlopu wypoczynkowego. Co ważne – ten przysługuje bez względu na staż pracy oraz liczbę przepracowanych dni. Pracownik posiadający pełny etat może skorzystać z 5/6 tygodni urlopu (to jest 28 dni dla osób pracujących 5 dni w tygodniu). W tym mogą być wliczane święta państwowe, wszystko jednak jest indywidualną kwestią pracodawcy.

Pytanie nr 12 – Czy moje polskie prawo jazdy jest honorowane w całej Wielkiej Brytanii?
Tylko wtedy, gdy jest to nowa wersja prawa jazdy, czyli w postaci plastikowej karty. Jeśli chcesz wymienić nowe prawo jazdy bądź starszy dokument na angielski, to wystarczy wypełnić właściwy formularz, który można znaleźć w urzędach pocztowych. Na nowe, angielskie prawo jazdy czeka się około dwóch tygodni. Niestety, wyrobienie dokumentu nie jest bezpłatne, należy uiścić opłatę w wysokości 38 funtów.

Pytanie nr 13 – Kto powinien zarejestrować się w systemie Cosntruction Industry Scheme (CIS)?
Jeśli pracujesz w Wielkiej Brytanii w branży budowlanej jako osoba samozatrudniona, koniecznie musisz dokonać rejestracji w systemie CIS. Dzięki temu automatycznie przy wypłacaniu pieniędzy pracodawcy czy też zleceniodawcy będą odliczane zaliczki na podatek. Dawniej system ten wymagał specjalnych kart, teraz już nie trzeba tego robić, wystarczy rejestracja w systemie, po której następuje weryfikacja telefoniczna. Osoby, które pracują w budownictwie, ale posiadają umowę o pracę i nie są samozatudnione nie muszą takich formalności wprowadzać.

Pytanie nr 14 – Jak radzić sobie z problemami w pracy na terenie UK?
Jesteś w obcym kraju, nie znasz perfekcyjnie języka ani zwyczajów. To normalne, że mogą pojawić się problemy z pracodawcą. W takich sytuacjach wydaje się, że jesteśmy bezradni. Ale to złudne wrażenie.

Kłopoty z nieuczciwym albo zbyt wymagającym pracodawcą można rozwiązać na kilka sposobów:
– po pierwsze – porozmawiać, w cztery oczy, wytłumaczyć w czym tkwi problem;
– jeśli to nie poskutkuje przyda się pisemne sformułowanie zażalenia;
– następnie można zwrócić się do stowarzyszeń, które oferują bezpłatne mediacje na linii pracodawca-pracownik, dzięki temu nie trzeba iść do sądu, aczkolwiek rozstrzygnięcia na tym etapie nie mają konsekwencji prawnych;
– gdy jednak to zawiedzie, sprawę można zgłosić do sądu pracy.
Jeśli problemy z pracodawcą są dużego kalibru, np. ocierają się o łamanie praw człowieka bądź jawną dyskryminację z jakiegokolwiek powodu, to można poszukać pomocy w stowarzyszeniach i instytucjach broniących praw człowieka. Radą służą też biura wolontariackie, instytucje nadzorujące daną branżę bądź udzielające pozwoleń agencjom pracowniczym. Dobrym pomysłem będzie wynajęcie prawnika. W ostateczności można zwrócić się do polskich placówek konsularnych i dyplomatycznych, koniecznie namiary na nie zapisz jeszcze przed wyjazdem z kraju.

Pytanie nr 15 – Czym jest National Insurance i kto ma obowiązek jego opłacania?
National Insurance to brytyjski odpowiednik polskiego ubezpieczenia społecznego. Jego opłacanie jest obowiązkowe. Pracownik zatrudniony na umowę o pracę nie musi o nic się martwić – tak jak w Polsce odprowadzaniem składek od wynagrodzenia zajmuje się pracodawca. Samozatrudnieni muszą składki na National Insurence odprowadzać samodzielnie. Co ważne – zatrudnienie w UK wlicza się do stażu pracy w Polsce.